|
استاد
جبار باغچه بان
میرزا جبار عسگر
زاده به سال 1264 شمسی در شهر ایروان پایتخت
کنونی جمهوری ارمنستان به دنیا آمد و جدش از
مردم تبریز بود. او فعالیت مطبوعاتی شامل
همکاری با روزنامه های قفقاز از جمله
ملانصرالدین و انتشار مجله فکاهی لک لک را
داشت و با شدت گرفتن کشمکشهای قومی و دینی در
ایروان ناشی از انقلاب روسیه به ناچار به
همراه همسرش- صفیه میر بابائی –
در سال 1298 شمسی به ایران کوچ کرد و از راه
جلفا وارد شهر مرند شد و در آن وقت بیش از سی
و چهار سال نداشت. جبار در مرند به شغل
آموزگاری در مدرسه دولتی احمدیه مشغول شد و بر
اثر کوششهای بی دریغ اش در تعلیم و تربیت و
بهداشت شاگردان مورد توجه مدیر کل فرهنگ
آذربایجان قرار گرفت و امکان انتقال جبار به
شهرتبریزدر اواخر اردیبهشت سال 1299 شمسی
فراهم شد. در این زمان جبار چون شیوه تدریس
الفبای فارسی را نارسا دید روش تازه ای برای
تدریس آن به کار برد که موفقیت زیادی همراه
داشت.
جبار ضمن تالیف
اولین کتابش برنامه کار آموزگار(1302) به
نوشتن کتاب الفبای آسان (1303) پرداخت که
اولین کتاب الفبا آموز خودش محسوب می شود. در
این کتاب برای اولین بار روش جدیدی مطرح شد که
آن را روش ترکیبی یا روش آمیخته باغچه بان می
گویند. این شیوه نه همانند شیوه کلی است که در
مکتب خانه ها و مدارس قدیم ایران به کار گرفته
می شود و نه مثل شیوه تحلیلی است که در مدارس
جدید آن روزگار به کار می رفت. در شیوه باغچه
بان ابتدا کل کلمه را که کلمه کلید نامیده می
شود به کودک نشان می دهند و سپس در قالب آن
حروف جدید را به کودک می آموزند یعنی کل و
جزئ کلمه به طور همزمان تعلیم داده می شود.
بنابر این هم در تهیه مواد آموزشی و هم در
تدریس محوریت خاصی در کتاب اول ابتدایی دارد.
جبار با نوشتن
کتابهای دیگر همچون بازیچه الفبا (1311) و
دستور تعلیم الفبا (1314) و الفبای سربازان
(1323) و الفبای خود آموز برای سالمندان
(1326) و اسرار تعلیم و تربیت یا اصول تعلیم
الفبا (1327) روش ترکیبی را به تکامل رساند
بنابر این علیرغم گذشت این همه سال به عنوان
مترقی ترین روش آموزشی همچنان در مدارس ایران
مورد استفاده قرار می گیرد.
جبار که همیشه از
مشاهده هر گونه نو آوری در آموزش کودکان
استقبال می کرد به دنبال بازدید از کودکستان
خانزادیان که متعلق به ارامنه تبریز بود و در
سال 1297 شمسی تاسیس گردید و با تشویق مدیر کل
فرهنگ آذربایجان اولین کودکستان تحت پوشش
وزارت معارف باغچه اطفال را در مقصودیه کوچه
انجمن در 23 اردیبهشت 1303 شمسی راه اندازی
کرد و کلمه باغچه بان را به عنوان نام
خانوادگی خویش برگزید و به جبار باغچه بان
معروف شد.
در آن زمان
کودکستان در ایران مفهوم غریب و ناشناخته ای
داشت چون هیچگونه وسایل تربیتی برای کودکان از
قبیل کارهای دستی و بازی و نمایشنامه و سرود و
شعر و قصه و غیره وجود نداشت. جبار به ابتکار
خود اینگونه وسایل را با دست و فکر و قلم خود
تهیه می کرد و با استفاده از قصه های عامیانه
که از بچگی به یاد داشت برای بچه ها نمایشنامه
و شعر می سرود و چیستان می ساخت و دکوراسیون
صحنه های نمایش بچه ها را نیز ترتیب می داد.
لذا کارش در کودکستان با وجود مشکلات و
مخالفتهای زیاد بالاخره به صورت موفقیت آمیز
پیش رفت و مورد استقبال والدین کودکان قرار
گرفت و بایست جبار باغچه بان را از پیشگامان
ادبیات کودکان ایران دانست.
با این حال باغچه
بان چون از کار آسان روی گردان بود و همواره
به دنبال موقعیتی می گشت تا توانایی و استعداد
نهفته خود را در زمینه های تازه و دشوار
بیازماید. لذا ورود باغچه بان به صحنه آموزش
ناشنوایان به طور اتفاقی و بدون یک برنامه از
قبل تعیین شده صورت گرفت. |
